Mađarska preuzela dva Gripena, stižu još dva: Flota borbenih aviona jača na ukupno 18
Mađarsko ratno vazduhoplovstvo (Magyar Légierő) preuzelo je danas dva novonaručena višenamenska borbena aviona tipa Saab JAS 39 Gripen, čime je flota povećana na ukupno 16 operativnih letelica.
Avioni su stigli iz Švedske i svečano su predstavljeni 29. aprila u vazduhoplovnoj bazi u Kečkemetu, u okviru 101. vazduhoplovnog vinga Sentđerđi Deže (MH vitéz Szentgyörgyi Dezső 101. Repülődandár).
Preporučujemo
Srbija traži buduće pilote: Država plaća školovanje, ovo su uslovi za kandidate
Piloti koji ne lete: British Airways nudi platu do 100.000 dolara godišnje za vožnju aviona samo po zemlji
Na ceremoniji primopredaje istaknuto je da Gripen "već godinama predstavlja ključni oslonac nacionalne protivvazduhoplovne odbrane".
Načelnik Generalštaba mađarske vojske, general dr Gabor Berendi, naglasio je da ovaj tip za mađarske oružane snage "ima širi značaj od samog borbenog sistema, ističući njegovu ulogu u očuvanju suvereniteta države", kako navode mađarske oružane snage u zvaničnom saopštenju.
Gripen je u operativnoj upotrebi u Mađarskoj gotovo dve decenije. Prvi primerci sleteli su u Kečkemet u martu 2006. godine, dok je puna operativna upotreba dostignuta 2008. godine. Od 2010. godine ovi avioni kontinuirano obezbeđuju borbenu gotovost i kontrolu vazdušnog prostora Mađarske, ali i NATO saveza, nakon konačnog povlačenja zastarele flote lovaca MiG-29.
Saab Gripen je višenamenski borbeni avion četvrte generacije, sposoban da u okviru jedne misije izvršava zadatke presretanja, napada na ciljeve na zemlji i izviđanja. Verzija Gripen C, koja se koristi u Mađarskoj, ima dužinu od 14,9 metara i raspon krila od 8,4 metra, maksimalnu brzinu od približno Mach 2, kao i dolet od oko 3.000 kilometara, što omogućava efikasno pokrivanje kako nacionalnog, tako i savezničkog vazdušnog prostora, navode mađarske oružane snage.
U operativnoj strukturi mađarskog vazduhoplovstva Gripeni čine okosnicu 1. lovačke eskadrile (1. Puma vadászrepülő század), koja je nosilac borbene gotovosti i stalnog dežurstva u sistemu protivvazduhoplovne odbrane. Najvažniji zadatak ove jedinice tokom poslednje dve decenije jeste kontinuirano obezbeđivanje suvereniteta vazdušnog prostora zemlje.
Pored nacionalnih zadataka, mađarski Gripeni su više puta angažovani i u NATO misiji kontrole i zaštite vazdušnog prostora nad Baltikom Baltic Air Policing (BAP), u kojoj je Mađarska učestvovala ukupno četiri puta, svaki put u ulozi vodeće nacije.
Isporuka novih aviona deo je ugovora potpisanog u februaru 2024. godine između mađarskog Ministarstva odbrane i švedske agencije FMV (Försvarets materielverk). Ugovor predviđa nabavku ukupno četiri dodatna aviona, a upravo isporučena dva predstavljaju prvu polovinu tog paketa.
Kompanija Saab saopštila je da ova isporuka "potvrđuje njenu sposobnost pravovremene realizacije ugovornih obaveza" i dodaje da će "dugoročni program modernizacije, uz planirano ulaganje u razvojni vazduhoplovni centar u Mađarskoj, omogućiće toj zemlji da kao partner aktivno učestvuje u daljem razvoju i unapređenju sistema Gripen".
Prema aktuelnim planovima, nakon završetka ovih isporuka Mađarska će raspolagati flotom od ukupno 18 aviona verzija Gripen C/D, opremljenih najnovijim unapređenjima.
Od MiG-29 do Gripena
Mađarska je još 2001. godine donela odluku da svoju zastarelu flotu sovjetskih lovaca MiG-29 zameni švedskim avionima Gripen, čime je započet proces potpune tranzicije vazduhoplovstva ka NATO standardima. Prvobitni aranžman realizovan je kroz model lizinga, koji je omogućio postepeni prelazak na zapadne sisteme uz kontrolisane troškove.
Tokom eksploatacije zabeležena su dva ozbiljna incidenta 2015. godine – jedan u češkoj vazduhoplovnoj bazi Časlav, kada je Gripen dvosed izleteo sa piste, i drugi u Mađarskoj usled kvara na stajnom trapu. U oba slučaja nije bilo ljudskih žrtava, a švedska strana je obezbedila zamenske letelice u skladu sa ugovorom.
Početkom 2026. godine okončan je dugogodišnji aranžman finansijskog lizinga, čime je kompletna postojeća flota prešla u puno vlasništvo Mađarske.
Paralelno sa tim procesom ugovorena je i nabavka dodatnih aviona, čime se kako se navodi "dugoročno osigurava kontinuitet i dalji razvoj borbenih sposobnosti mađarskog ratnog vazduhoplovstva".
(Aero.rs)