Američki avioni bez dozvole ušli u austrijski vazdušni prostor: Lovci Eurofighter hitno poleteli u presretanje

Austrijsko ratno vazduhoplovstvo (Luftstreitkräfte) je u roku od dva dana dva puta podiglo svoje borbene avione za brzo reagovanje nakon što u njen nacionalni vazdušni prostor ušli vazduhoplovi bez odgovarajućih odobrenja ili uz nejasan status dozvole za prelet. Po identifikaciji, ispostaviće se - američki.

Preporučujemo

Incidenti, koje je javno potvrdilo austrijsko Ministarstvo odbrane, otvorili su pitanja o prirodi misije američkih letelica, procedurama za vojni tranzit kroz vazdušni prostor drugih država i kontinuiranoj operativnoj aktivnosti specijalnih izviđačkih platformi američkog ratnog vazduhoplovstva iznad centralne Evrope, prenose specijalizovani mediji Defence Blog i The War Zone.

Portparol austrijskog Ministarstva odbrane Mihael Bauer objavio je da su austrijske vazduhoplovne snage prvo reagovale u nedelju, kada su dva američka aviona tipa Pilatus PC-12 ušla u austrijski vazdušni prostor iznad oblasti Tote Gebirge (Mrtve planine) u Gornjoj Austriji bez potrebnog odobrenja za prelet. Kao odgovor podignuta su dva borbena aviona Eurofighter Typhoon u iz dežurnih snaga za brzo reagovanje.

Prema navodima Bauera, američki avioni su nakon presretanja promenili kurs i vratili se ka Minhenu.

Već narednog dana usledio je gotovo identičan scenario: austrijska vojska ponovo je registrovala dva aviona označena kao PC-12, nakon čega je aktivirano novo presretanje. Ovoga puta austrijska strana navela je da nije bilo potpuno jasno da li su američke letelice posedovale potrebne dozvole za prelet, za razliku od prvog incidenta kada je odsustvo autorizacije eksplicitno potvrđeno.

Austrijsko Ministarstvo odbrane drugi incident okarakterisalo je kao presretanje nivoa Priority A (Alpha Scramble u NATO terminologiji), što predstavlja najviši stepen hitnosti u okviru sistema za zaštitu vazdušnog prostora, odnosno QRA (Quick Reaction Alert) procedura austrijskog ratnog vazduhoplovstva.

Šta je U-28A Draco i zašto je njegovo prisustvo izazvalo pažnju

Iako je austrijska strana govorila o avionima PC-12, prema svemu sudeći najverovatnije je reč o američkim avionima U-28A Draco, vojnoj verziji švajcarskog turbopropelerskog aviona Pilatus PC-12M koju koristi Komanda za specijalne operacije Ratnog vazduhoplovstva Sjedinjenih Američkih Država (United States Air Force Special Operations Command – AFSOC), prenosi portal TWZ. Upravo se oznaka PC-12 u ovakvim slučajevima često koristi kao pojednostavljeno referisanje na U-28A platformu.

Za razliku od klasičnih transportnih ili školskih aviona, U-28A Draco predstavlja specijalizovanu izviđačko-obaveštajnu platformu namenjenu zadacima prikupljanja podataka, nadzora i podrške specijalnim operacijama.

U pitanju je relativno mali jednomotorni avion sa turbopropelerskim pogonom, sposobnom za poletanje i sletanje sa kratkih i polupripremljenih pista, uz dugotrajno kruženje iznad ciljnog područja i diskretniji operativni profil u odnosu na veće mlazne platforme.

Na zvaničnom sajtu Komande za specijalne operacije Ratnog vazduhoplovstva SAD (Air Force Special Operations Command - AFSOC) navodi se da je U-28A deo flote namenjene za vazdušno izviđanje, nadzor i prikupljanje obaveštajnih podataka sa ljudskom posadom. AFSOC navodi da avion pruža podršku humanitarnim operacijama, traganjima i spasavanju, kao i konvencionalnim i specijalnim operacijama.

Flota je formirana kupovinom komercijalno dostupnih Pilatus PC-12 aviona koji su potom modifikovani za vojne potrebe, uključujući ugradnju taktičkih komunikacionih sistema i opreme za zaštitu letelice. Prema podacima AFSOC-a, U-28A je "pogodan za raspoređivanje u udaljenim ili infrastrukturno ograničenim oblastima".

U-28A Draco je u operativnu upotrebu uveden 2006. godine, a cena iznosi oko 16,5 miliona dolara. Opremljen motorom Pratt-Whitney PT6A-67B od 1.200 konjskih snaga, ovaj avion dostiže maksimalnu poletnu težinu od približno 4.960 kilograma i ima operativni dolet od oko 2.778 kilometara. Pored dva pilota, posadu čine oficir za borbene sisteme i operater taktičkih sistema.

Različite verzije U-28A tokom godina dobile su više tipova senzora i izviđačke opreme. Među njima se nalaze elektro-optički i infracrveni senzori, sistemi za elektronsko izviđanje i presretanje komunikacija (SIGINT), kao i oprema za geolociranje emitera i komunikacionih izvora. U pojedinim izveštajima pominje se i mogućnost korišćenja radara sa sintetičkom aperturom za mapiranje terena i izviđanje u svim vremenskim uslovima, prenosi portal TWZ.

Deo flote modernizovan na konfiguraciju poznatu pod oznakom EQ+, koja uključuje novu multispektralnu kameru visoke rezolucije i povećan domet osmatranja, omogućavajući avionu "da deluje sa većih visina i veće udaljenosti od ciljnog područja uz manji rizik za posadu", navodi TWZ

Posebnu pažnju privukla je i sama lokacija incidenta. Tote Gebirge, odnosno Mrtve planine" u Gornjoj Austriji, predstavljaju izolovanu planinsku oblast sa malom gustinom naseljenosti i ograničenom putnom infrastrukturom. Iako austrijske vlasti nisu objavile detalje eventualne misije američkih letelica, sama priroda U-28A platforme i karakteristike područja izazvale su spekulacije o izviđačkom ili tranzitnom zadatku u širem prostoru centralne Evrope.

Nije poznato da li su američki avioni bili u tranzitu ka drugoj destinaciji, da li je reč o - malo verovatnoj dva puta -  navigacionoj grešci ili o svesnom ulasku u austrijski vazdušni prostor bez pune procedure odobrenja. Austrijsko Ministarstvo odbrane saopštilo je da će se "slučaj rešavati diplomatskim kanalima".

Istovremeno, švajcarski mediji naveli su da je tokom istog perioda registrovano ukupno devet odobrenih preleta američkih vojnih aviona preko Švajcarske, što dodatno naglašava da su procedure za autorizaciju vojnih tranzita kroz vazdušni prostor neutralnih država bile aktivne i normalno funkcionisale u regionu.

Neutralna Austrija i zaštita vazdušnog prostora

Austrija se u evropskoj bezbednosnoj arhitekturi nalazi u specifičnoj poziciji. Zemlja je 1955. godine usvojila trajnu neutralnost kao deo državnog sporazuma kojim je okončana savezničko-okupaciona uprava nakon Drugog svetskog rata.

Za razliku od većine suseda, Austrija nije članica NATO-a, iako sarađuje sa Alijansom kroz program Partnerstvo za mir i određene zajedničke aktivnosti.

Kako izgleda presretanje, odnosno Alpha Scramble, austrijske oružane snage prikazale su u odličnom video na svom zvaničnom YouTube kanalu:

Upravo zbog te neutralnosti zaštita vazdušnog prostora predstavlja jednu od ključnih funkcija austrijskog ratnog vazduhoplovstva. Austrijski Eurofighter Typhoon avioni nabavljeni početkom 2000-ih prvenstveno su namenjeni misijama kontrole i zaštite vazdušnog prostora, bez naoružanja i razvijenih sposobnosti za napade na ciljeve na zemlji.

Cela austrijska Eurofighter flota praktično je fokusirana upravo na zadatke zaštite vazdušnog prostora, odnosno air policing misija, prenosi TWZ.

Presedan iz 2002: Amerikanci pokušali da "prošvercuju" F-117 kroz Austriju

Incidenti sa američkim avionima nisu bez presedana u austrijskom vazdušnom prostoru.

Tokom 2002. godine, u periodu kada je američka vojska gomilala snage za moguću invaziju na Irak Sadama Huseina, američko ratno vazduhoplovstvo pokušalo je da kroz austrijski vazdušni prostor provede dva stelt aviona F-117A Nighthawk bez formalnog prijavljivanja njihove prisutnosti.

Prema tim navodima, američka strana podnela je plan leta samo za tanker KC-10A Extender, čiji je prelet bilo lakše odobriti pošto je bio nenaoružan. Međutim, dva F-117 letela su u veoma bliskoj formaciji neposredno ispod krila tankera, koristeći ga kao svojevrsni zaklon tokom tranzita kroz austrijski vazdušni prostor.

Zbog nepravilnosti u planu leta austrijsko ratno vazduhoplovstvo tada je podiglo lovce Saab Draken koji su vizuelno identifikovali dva američka stelt aviona. Fotografije presretanja kasnije su predstavljene Savetu za nacionalnu bezbednost Austrije i iskorišćene kao deo diplomatskog protesta upućenog Ambasadi SAD u Beču.

Zašto američki vojni avioni često prelaze preko Austrije

Geografija centralne Evrope dodatno objašnjava zbog čega američki vojni avioni često prelaze preko Austrije i Švajcarske tokom letova između Nemačke, Italije i Bliskog istoka. Vazdušni koridori preko Alpa omogućavaju kraći tranzit i izbegavanje dužih ruta preko Francuske, zbog čega i minimalna odstupanja od planiranih koridora mogu dovesti do kratkotrajnih ulazaka u austrijski vazdušni prostor.

Poslednji incidenti istovremeno pokazuju da U-28A Draco ostaje aktivna i operativno značajna platforma američkih specijalnih snaga u Evropi, ali i da pitanje vojnih preleta preko neutralnih država i dalje može izazvati diplomatske i bezbednosne tenzije čak i između partnerskih zapadnih zemalja.(Aero.rs)