Iz istorije Ratnog vazduhoplovstva Srbije: Ova fotografija krije svetski slavnog arhitektu

Početak ratnog vazduhoplovstva u Srbiji vezan je pre svega za odluku Vojvode Radomira Putnika od 24. 12. 1912. godine, kojom je osnovana Vazduhoplovna komanda srpske vojske sa sedištem u Nišu.

Srbija je tako ušla u grupu prvih 15 zemalja sveta koje su u svoje oružane snage uvele vazduhoplovstvo i među prvih pet koje su ga upotrebljavale u ratnim dejstvima.

Preporučujemo

Krajem maja 1912. godine u Franske vazduhoplovne škole Luja Bleria i Morisa Farmana koje su se nalazile kraj Pariza otputovali su kapetan pešadije Miloš Ilić (prvi s leva na fotografiji dole), kapetan inžinjerije Jovan Jugović, artiljerijski poručnik Živojin Stanković (na fotografiji u sredini), ali i narednik Mihajlo Petrović i podnarednici Miodrag Tomić (na slici desno) i Vojislav Novičić. Oni su izabrani nakon konkursa na koji se prijavilo 171 kandidat.

Foto: Wikimedia

I pored "starještva" po činu, prvi Srbin koji je završio pilotsku školu u Francuskoj bio je narednik Mihajlo Petrović, koji je prvi i izveo samostalni let. On je dobio međunarodnu pilotsku licencu FAI 979, a na srpskoj letačkoj dozvoli pisalo je jednostavno: 1. Do septembra 1912. godine i drugi srpski piloti su stekli letačke dozvole, ali su morali da prekinu usavršavanje i vrate se u otadžbinu zbog izbijanja Prvog balkanskog rata.

Aeroplansko odeljenje je na raspolaganju imalo čak 23 aviona: 12 Blerio XI, pet Farmana 20, dva aviona Deperdisen i dva aviona REP i dva ruska vazduhoplova Duks. U borbenim dejstvima kod Skadra srpsko ratno vazduhoplovstvo je zabeležilo i prvi ljudski gubitak: poginuo je upravo Mihajlo Petrović, inače poreklom iz okoline Kragujevca.

Foto: Wikipedia

Po završetku Balkanskih ratova, vazduhoplovstvo je nastavilo da se razvija, ali je još jedan, ovaj put globalni - Prvi svetski rat zaustavio ozbiljnije logističke zahteve na tome. Ipak, nakon velike pobede srpske vojske u Kolubarskoj bici, Francuska donosi odluku da u Srbiju pošalje eskadrilu aviona Moris Farman MF 11 sa francuskim pilotima i mehaničarima iz eskadrile MF-93. Eskadrila je preimenovana u MF-S99 (S je označavalo Srbiju) i bila je bazirana na ratnom letelištu na Banjici, da bi se potom prebacila u Požarevac.

Po dolasku eskadrile i pilota u Požarevac, prvi put se pokreće prva srpska pilotska škola, u koju stižu izabrani mladići iz redova srpske vojske. Bilo je među njima i oficira i podoficira, a na naslovnoj slici ovog teksta nalaze se upravo četiri srpska podnarednika: Matija Hođera (na slici krajnje desno), Milorad Popović (u centru s desne strane), Fridrih Rot (u centru s leve strane) i Aleksandar Deroko (krajnje levo) koji su bili polaznici ove škole.

Foto: Wikipedia

Pilot Matija Hođera bio je veoma značajan u istoriji razvoja srpskog vazduhoplovstva. On je preživeo Prvi svetski rat i intenzivno se angažovao na formiranju letačkog udruženja u Kraljevini Srbiji, zbog čega se više puta viđao i sa ministrom vojnim i drugim političarima tog vremena. Najzad, uz počasnog predsednika Dr Arčibalda Rajsa, postao je predsednik prvog Srpskog avijatičarskog kluba, osnovanog 1. aprila 1922. godine.

Milorad Popović bio je u grupi pilota koji su sačinjavali drugu grupu naših pilota poslatih na školovanje u Francusku (baš kao i ostali na naslovnoj slici) i leteo je na Solunskom frontu zajedno sa Derokom u istoj eskadrili. Isprva je iz Soluna leteo u sastavu francuskih eskadrila na više aviona, a po formiranju francusko-srpske eskadrile - prebacio se u nju. Nema više podataka o njegovom životu.

Foto: Wikipedia

Pilot narednik Fridrih Rot smatran je za jednog od najboljih srpskih pilota. Leteo je na više aviona, a slavu je stekao leteći na Framanu 11, koji je bio poznat po slaboj upravljivosti: dok su mnogi piloti "jedva leteli", Rot je u ovom avionu izvodio svakakve akrobacije. U aprilu 1917. prebačen je u takozvano Nieuportsko odeljenje i štitio je bombardere tokom njihovih zadataka. Jednom prilikom borio se uspešno protiv dva neprijateljska aviona.

Nažalost, 19. maja 1917. godine Rot (koji je u tom trenutku upravljao Nieuportom XXI) je - tokom leta nad aerodromom Vertekop, koji je izvodio na maloj visini zbog velike oblačnosti - upao u kovit, pao na zemlju i poginuo. Posebnu počast odali su mu francuski piloti koji su smatrali da je on najhrabriji i najsavesniji među njima.

Foto: Wikipedia

Čovek o čijem životu bi se mogao napisati fantastičan roman, snimiti čitava serija ili barem igrani film, Aleksandar Deroko, poslednji je na ovoj slici. O njegovom životu pisali su mnogi, pa i portal Telegraf.rs povodom 130 godina od njegovog rođenja. Iako je istoriju Srbije "zadužio" svojim doprinosom modernoj arhitekturi i naravno - projektom Hrama Svetog Save koji je sačinio sa Bogdanom Nestorovićem, ne sme se zaboraviti ni njegova uloga u ratu.

Deroko je zajedno sa Miloradom Popovićem, Dragišom Vujićem, Petrom Bulićem, Sinišom Stefanovićem, Hođerom i Rotom završio letačku školu u Francuskoj. Po povratku na front, leteo je na više tipova aviona i izvodio razne borbene operacije. Lično je bio izrazito ponosan na to što je 24. maja 1916. nadletao i pilotirao avionom koji je bombardovao štab feldmaršala fon Makenzena u Ksantiju. Tom prilikom je u vazduhu proveo pet i po sati, a njegov strelac, Francuz Morenas, izbacio je na metu deset bombi. 

(Aero.rs)