Nevidljivi rizik na 12.000 metara: Zašto su piloti i kabinsko osoblje izloženi većem kosmičkom zračenju
Dok putnici u avionu razmišljaju o vremenu dolaska, udobnosti sedišta ili turbulencijama, za pilote i kabinsko osoblje nebo je radno mesto na kojem provode hiljade sati tokom karijere. Upravo na tim visinama postoji jedan profesionalni rizik o kojem se u javnosti malo govori: izloženost kosmičkom zračenju.
Nova studija objavljena u časopisu JAMA Internal Medicine ponovo je otvorila pitanje dugotrajnog uticaja ovog oblika jonizujućeg zračenja na ljude koji profesionalno provode veliki deo života u vazduhu.
Preporučujemo
Airbus A320 Er Srbije posle incidenta u Parizu ponovo leti: Vraćen u Beograd, danas poleteo za Kipar
Gledao sam "Avionske nesreće": Vodoinstalater kaže da je izvukao Boeing 737 MAX iz obrušavanja
Istraživanje koje je predvodio dr Višal Patel sa Medicinskog fakulteta Univerziteta Harvard analiziralo je više od 12 miliona smrtnih listova u Sjedinjenim Američkim Državama od 2020. do 2024. godine, obuhvatajući 503 zanimanja i gotovo 13 miliona preminulih osoba. Među njima bilo je oko 14.000 pilota i 7.000 članova kabinskog osoblja.
Istraživači su posmatrali smrtne ishode od karcinoma koji se povezuju sa izlaganjem zračenju, uključujući leukemiju, limfome, multipli mijelom, kao i karcinome kože, dojke, štitaste žlezde, prostate i centralnog nervnog sistema.
Rezultati su pokazali da su piloti i članovi kabinskog osoblja među zanimanjima sa najvećim udelom smrti od karcinoma povezanih sa zračenjem.
Kod članova kabinskog osoblja verovatnoća smrti od ovih karcinoma bila je oko 50 odsto veća nego kod opšte radne populacije, dok je kod pilota bila oko 36 odsto veća.
Karcinomi povezani sa zračenjem činili su oko 6,9 odsto svih smrtnih slučajeva među članovima kabinskog osobljai 6,7 odsto među pilotima, u poređenju sa oko 5 odsto u opštoj radnoj populaciji.
Istraživači pritom naglašavaju da studija pokazuje povezanost, ali ne dokazuje da je izloženost zračenju bila direktan uzrok svakog pojedinačnog slučaja. Na rezultate mogu uticati i drugi faktori, uključujući poremećaj sna zbog smenskog rada i dugotrajnih putovanja.
Zašto su posade aviona izložene zračenju?
Na površini Zemlje atmosfera predstavlja prirodni štit od velikog dela kosmičkog zračenja koje dolazi iz svemira. Međutim, sa porastom visine zaštita je slabija.
Komercijalni avioni najveći deo leta provode na visinama između oko 10.000 i 12.000 metara, gde posade primaju veće doze kosmičkog zračenja nego ljudi koji većinu vremena provode na zemlji.
Procene pokazuju da piloti i članovi kabinskog osoblja tokom godine mogu da prime između tri i šest milisiverta (mSv) kosmičkog zračenja, u zavisnosti od broja sati leta, visine i ruta.
Za poređenje, prosečan putnik tokom oko 10 povratnih letova na velikim udaljenostima primi približno 0,4 mSv godišnje.
Posebno su značajne dugolinijske rute preko severnih geografskih širina. Na tim letovima nivo kosmičkog zračenja može biti viši zbog uticaja Zemljinog magnetnog polja i manjeg zaštitnog efekta atmosfere u polarnim oblastima.
Zbog toga problem nije jedan let, već kumulativna izloženost tokom višedecenijske karijere.
Rizik za koji nema upozorenja u kokpitu
Za razliku od mnogih drugih opasnosti u avijaciji, kosmičko zračenje nema trenutni efekat koji posada može da primeti.
Nema upozorenja na instrumentima, nema promene performansi aviona i nema osećaja da je osoba izložena povećanoj dozi.
Upravo zbog toga je ova tema dugo ostala van šire javne rasprave.
Radnici u industrijama koje koriste izvore jonizujućeg zračenja uglavnom imaju jasno definisana ograničenja i sisteme praćenja doze. Kod vazduhoplovnih posada praksa se razlikuje od države do države.
Federalna uprava za vazduhoplovstvo (FAA) priznaje pilote i članove kabinskog osoblja kao radnike izložene jonizujućem zračenju, ali u Sjedinjenim Američkim Državama ne postoje obavezna ograničenja doze niti sistematsko praćenje individualne izloženosti kao kod nekih drugih profesija.
Izveštaj Nacionalnih akademija nauka, inženjerstva i medicine iz 2026. godine ocenio je da je postojeći pristup praćenju i informisanju o ovom riziku nedovoljan i preporučio bolje praćenje izloženosti, edukaciju posada i mere za smanjenje rizika.
Prvi slučaj priznanja profesionalnog rizika
Pitanje kosmičkog zračenja nije ostalo samo na nivou istraživanja. U Južnoj Koreji je 2023. godine državna služba za naknadu štete i dobrobit radnika priznala da je smrt člana kabinskog osoblja kompanije Korean Air od karcinoma povezana sa profesionalnom izloženošću kosmičkom zračenju.
Radilo se o članu posade koji je za Korean Air radio oko 25 godina. Tokom karijere provodio je veliki broj sati na dugolinijskim letovima ka Severnoj Americi i Evropi, uključujući rute preko Arktika, gde je izloženost kosmičkom zračenju veća zbog slabijeg zaštitnog efekta Zemljinog magnetnog polja.
Slučaj je privukao pažnju jer je predstavljao jedno od prvih zvaničnih priznanja da profesionalna izloženost kosmičkom zračenju može biti razmatrana kao faktor u nastanku bolesti kod vazduhoplovnih posada.
Tema koja tek dobija pažnju
Kosmičko zračenje nije nova pojava u avijaciji, ali je poslednjih godina dobilo veću pažnju zbog rasta dugolinijskog saobraćaja i sve većeg broja sati koje posade provode u vazduhu.
Za putnika koji povremeno leti, ova izloženost ostaje mala. Za ljude kojima je avion radno mesto, pitanje je drugačije: koliko ukupnog zračenja akumuliraju tokom karijere i da li industrija i regulatori imaju dovoljno dobar sistem da taj rizik prate i kontrolišu.
(Aero.rs)
Povezane vesti
Riba udarila u Boeing 737: Bizaran sudar koji se i danas prepričava
Putnica se potpuno razgolitila na letu za Majami, policija je privela po sletanju
Postala stjuardesa sa 64 godine: Frančeska ruši predrasudu da je ovaj posao samo za mlade
Kraj pića tokom rulanja: FAA menja primenu pravila starog 34 godine
Video: Desant pripadnika 63. padobranske brigade iz transportnog aviona Airbus C-295MW
Aero Telegraf zadržava sva prava nad sadržajem. Za preuzimanje sadržaja pogledajte uputstva na stranici Uslovi korišćenja.
Bivsa stjuardesa
Zvanicno posao visokog rizika sa beneficiranim radnim stazom. Ono sto ljudi ne znaju, jeste da je pravilo da nakon 5 godina letenja, ne mozete vise biti donator organa (smanjili su bili sa 5 godina na 2 ili 3 cini mi se, ne mogu da se setim). Zracenje, izuzetan stres i odgovornost (nije to sluzenje pica, vi ste odgovorni za ljudske zivote) pritisak (tokom poletanja i sletanja, organi se skupljaju i sire) i to je zivot na minimum sna, u sustini- idete protiv bio ritma, ne znate vise u kojoj ste vremenskoj zoni i gde ste na ovom svetu. Ako prodjete sve krugove konkursa, posao vam jos nije ponudjen, morate da prodjete veoma strog medical check: sluh, vid, kapacitet pluca, srce, krvna slika, kicma, pritisak, body masa, razgovor sa psihologom... da biste dobili potvrdu da ste fit to fly. Svake godine se ponavlja isti taj medical check da kontrolisu da li ste i dalje fit to fly. Ali niko vas ne tera da se time bavite. Nosim predivne uspomene, retko ko to dozivi, to vas izgradi, promeni pogled na sve(t), sta sve dozivite, knjigu mogu da napisem. Kljicno je da prepoznate kad je vreme da prekinete, i zbog zdravlja i samog zivota, stvaranja Porodice. Koliko je samo razvoda medju letacima, o tome se ne prica, nije to normalan zivot. Piloti to rade citavog zivota, za stjuardese je to uglavnom kratkorocno zanimanje i tako i treba. Nije ovo vise zlatno doba avijacije, avijacija je danas veoma haoticna i iscrpljujuca, kao na traci. Pozdrav svim letacima i- blue sky, safe flights ❤️
Podelite komentar